ఎన్నికల సంఘం (ECI)లో కమిషనర్ల మధ్య భిన్నాభిప్రాయాలు.. ఓటర్ల జాబితాలు, Form-6, SIR, ECINet వ్యవస్థపై అభ్యంతరాలు.. మరోవైపు అన్ని తుది నిర్ణయాలు ఏకగ్రీవంగానే తీసుకున్నామని ఎన్నికల సంఘం వివరణ. అసలు ఏం జరిగింది? భిన్నాభిప్రాయాలు ప్రజాస్వామ్యానికి ముప్పా? లేక ఒక రాజ్యాంగ సంస్థలో ఉండాల్సిన సహజమైన చర్చలో భాగమా?

భారత ఎన్నికల వ్యవస్థలో ఎన్నికల సంఘానికి అత్యంత కీలకమైన స్థానం ఉంది. ఎన్నికలు నిర్వహించడం మాత్రమే కాదు.. ఓటర్ల జాబితాల నిర్వహణ, ఓటరు నమోదు, పేర్ల తొలగింపు, ఎన్నికల ప్రక్రియపై పర్యవేక్షణ వంటి అనేక కీలక బాధ్యతలు ఎన్నికల సంఘం పరిధిలో ఉంటాయి. అందుకే ఎన్నికల సంఘంలో జరిగే ప్రతి ముఖ్యమైన నిర్ణయం, ప్రతి వివాదం ప్రజల దృష్టిని ఆకర్షించడం సహజం.

ఇటీవల ఎన్నికల కమిషనర్లు సుఖ్‌బీర్ సింగ్ సంధు, వివేక్ జోషి కొన్ని అంశాలపై అభ్యంతరాలు వ్యక్తం చేశారన్న నివేదికలు వెలువడ్డాయి. Form-6లో మార్పులు, ఓటర్ల డేటాబేస్ నిర్వహణ, సాఫ్ట్‌వేర్ నియంత్రణ, ఓటర్ల పేర్ల తొలగింపు వంటి అంశాలు ఈ చర్చలోకి వచ్చాయి. అయితే ఎన్నికల సంఘం మాత్రం భిన్నాభిప్రాయాలు ఉండటం సాధారణమని, అవి తుది నిర్ణయాలతో సమానం కాదని, SIR సహా ముఖ్యమైన నిర్ణయాలు ముగ్గురు కమిషనర్ల ఆమోదంతోనే తీసుకున్నామని స్పష్టం చేసింది.

అసలు వివాదం ఏంటి?

ఇటీవలి నివేదికల ప్రకారం, ఎన్నికల కమిషనర్లు సుఖ్‌బీర్ సింగ్ సంధు, వివేక్ జోషి కొన్ని నిర్ణయాలు, ప్రక్రియలపై అభ్యంతరాలు నమోదు చేసినట్లు వెల్లడైంది.

వీటిలో ప్రధానంగా చర్చకు వచ్చిన అంశాలు:

• కొత్త ఓటర్ల నమోదు కోసం ఉపయోగించే Form-6
• SIR సందర్భంగా అదనపు డిక్లరేషన్ అవసరం
• ఓటర్ల జాబితాలో పేర్ల తొలగింపు, పునరుద్ధరణ
• ఎన్నికల డేటాబేస్, సాఫ్ట్‌వేర్ నియంత్రణ
• ECINet, ERO సంబంధిత సాంకేతిక వ్యవస్థ
• కొన్ని రాష్ట్రాల్లో ఓటర్ల నమోదు, డేటా నిర్వహణకు సంబంధించిన విధానాలు

The Indian Express నివేదిక ప్రకారం, ఇద్దరు ఎన్నికల కమిషనర్లు పలు సందర్భాల్లో లిఖితపూర్వక అభ్యంతరాలు నమోదు చేశారు. అయితే ఈ నివేదికలకు స్పందించిన ఎన్నికల సంఘం, వ్యక్తిగత అభిప్రాయాలు లేదా ఫైల్‌పై చేసిన వ్యాఖ్యలను కమిషన్ తుది నిర్ణయంగా పరిగణించలేమని తెలిపింది.

ఇక్కడే అసలు విషయం ఉంది.

అభ్యంతరం వ్యక్తం చేయడం ఒక విషయం.. తుది నిర్ణయాన్ని వ్యతిరేకించడం మరో విషయం.

ఈ రెండింటినీ ఒకటిగా చూడటం సరైనది కాదు.

Form-6 విషయంలో ఏం జరిగింది?

ఈ వివాదంలో ఎక్కువగా వినిపించిన పేరు Form-6.

కొత్త ఓటరుగా నమోదు కావడానికి Form-6 ఉపయోగిస్తారు. SIR ప్రక్రియ నేపథ్యంలో ఈ ఫారమ్‌తో పాటు అదనపు డిక్లరేషన్ అవసరం గురించి వివాదం వచ్చింది.

ఇక్కడ ఒక ముఖ్యమైన ఫ్యాక్ట్ చెక్ అవసరం.

ఎన్నికల సంఘం వివరణ ప్రకారం Form-6లో అసలు మార్పు చేయలేదు. SIRకు సంబంధించిన అదనపు సమాచారాన్ని ప్రత్యేకంగా Annexure-D రూపంలో తీసుకున్నామని ECI తెలిపింది. అంటే Form-6ను చట్టబద్ధంగా మార్చేశారన్నది ఎన్నికల సంఘం అధికారిక వివరణకు సరిపోదు.

అయితే మరోవైపు, నివేదికల ప్రకారం ఇద్దరు కమిషనర్లు ఈ ప్రక్రియపై చట్టపరమైన అభ్యంతరాలు వ్యక్తం చేశారు. Form-6, Form-8 వంటి చట్టబద్ధమైన ఫారమ్‌లలో మార్పులకు నిర్దిష్ట న్యాయపరమైన ప్రక్రియ అవసరమని వారు వాదించినట్లు వెల్లడైంది.

అందువల్ల ఇక్కడ “Form-6ను అక్రమంగా మార్చేశారు” అని నేరుగా చెప్పడం కంటే, “Form-6కు సంబంధించి అదనపు డిక్లరేషన్‌పై కమిషన్‌లో అభ్యంతరాలు వ్యక్తమయ్యాయి; ECI మాత్రం Form-6లో మార్పు చేయలేదని, Annexure-Dను అదనపు అవసరంగా ప్రవేశపెట్టామని చెబుతోంది” అని రాయడం వాస్తవానికి దగ్గరగా ఉంటుంది.

SIRపై ఎన్నికల సంఘం ఏం చెబుతోంది?

Special Intensive Revision అంటే SIR. ఓటర్ల జాబితాలను మరింత సమగ్రంగా పరిశీలించడం, అర్హులైన ఓటర్ల పేర్లు ఉండేలా చూడడం, అర్హత లేని లేదా సమస్యాత్మక నమోదులను గుర్తించడం వంటి లక్ష్యాలతో ఈ ప్రక్రియ కొనసాగుతోంది.

SIRకు సంబంధించిన నిర్ణయాల విషయంలో ఎన్నికల సంఘంలో విభేదాలు ఉన్నాయని వార్తలు వచ్చినప్పటికీ, ECI మాత్రం కీలక నిర్ణయాలు ముగ్గురు కమిషనర్ల ఆమోదంతోనే తీసుకున్నామని చెబుతోంది.

తాజా ప్రకటనలో దేశవ్యాప్తంగా SIR నిర్వహించేందుకు జారీ చేసిన ఆదేశానికి CEC జ్ఞానేశ్ కుమార్, ఎన్నికల కమిషనర్లు సుఖ్‌బీర్ సింగ్ సంధు, వివేక్ జోషి ముగ్గురి ఏకగ్రీవ ఆమోదం ఉందని ఎన్నికల సంఘం పేర్కొంది.

అంటే ప్రస్తుతం అందుబాటులో ఉన్న సమాచారాన్ని బట్టి రెండు విషయాలు ఒకేసారి కనిపిస్తున్నాయి.

ఒకటి: కొన్ని అంశాలపై కమిషనర్ల మధ్య అభ్యంతరాలు, ప్రశ్నలు లేదా భిన్నాభిప్రాయాలు నమోదయ్యాయి.

రెండు: ఎన్నికల సంఘం ప్రకారం తుది సంస్థాగత నిర్ణయాలు ఏకగ్రీవంగా తీసుకోబడ్డాయి.

ఈ రెండింటిలో ఏదో ఒకదాన్ని మాత్రమే తీసుకుని మొత్తం వ్యవహారాన్ని అర్థం చేసుకోవడం సరైన విశ్లేషణ కాదు.

భిన్నాభిప్రాయం అంటే సంస్థలో చీలికేనా?

ఇది చాలా ముఖ్యమైన ప్రశ్న.

ఒక బహుళ సభ్యుల సంస్థలో ప్రతి సభ్యుడు ఒకే అభిప్రాయం కలిగి ఉండాలని రాజ్యాంగం తప్పనిసరిగా చెబుతుందని చెప్పలేం. ఎన్నికల సంఘం బహుళ సభ్యుల సంస్థగా పనిచేసే విధానాన్ని సుప్రీంకోర్టు T.N. Seshan v. Union of India (1995) కేసులో పరిశీలించింది.

ఈ తీర్పులో సుప్రీంకోర్టు Article 324 ప్రకారం ఎన్నికల సంఘం బహుళ సభ్యుల సంస్థగా పనిచేయగలదని స్పష్టం చేసింది. ఇతర ఎన్నికల కమిషనర్లు కేవలం CECకు సలహాలు ఇచ్చే వ్యక్తులు కాదని, వారు కూడా కమిషన్‌లో భాగమేనని కోర్టు వివరించింది.

అంటే బహుళ సభ్యుల ఎన్నికల సంఘం ఉద్దేశమే చర్చ, భాగస్వామ్యం, సంస్థాగత నిర్ణయ ప్రక్రియ.

అందువల్ల ఒక కమిషనర్ మరో కమిషనర్ అభిప్రాయంతో ఏకీభవించకపోవడం ఒక్కటే కారణంగా సంస్థ బలహీనపడిందని చెప్పడం కష్టం.

చట్టం ఏం చెబుతోంది?

2023లో వచ్చిన Chief Election Commissioner and Other Election Commissioners Actలో ఎన్నికల సంఘం వ్యాపార నిర్వహణకు సంబంధించిన నిబంధనలు ఉన్నాయి.

Section 18 ప్రకారం సాధ్యమైనంతవరకు కమిషన్ వ్యవహారాలు ఏకాభిప్రాయంతో నిర్వహించాలి. ఒక అంశంపై సభ్యుల మధ్య భిన్నాభిప్రాయం కొనసాగితే, చట్టంలో నిర్దేశించిన విధంగా మెజారిటీ అభిప్రాయం ఆధారంగా నిర్ణయం తీసుకునే విధానం ఉంది.

అందువల్ల “ఒక కమిషనర్ అభ్యంతరం వ్యక్తం చేశాడు కాబట్టి నిర్ణయం చెల్లదు” అనే అర్థం రాదు.

అదే సమయంలో “మెజారిటీ నిర్ణయం తీసుకున్నారు కాబట్టి చర్చ అవసరం లేదు” అని కూడా చెప్పలేం.

ఎందుకంటే ఎన్నికల వ్యవస్థలో నిర్ణయం కంటే ఆ నిర్ణయానికి దారితీసిన ప్రక్రియ కూడా అంతే ముఖ్యం.

భిన్నాభిప్రాయం ఎప్పుడు ప్రజాస్వామ్యానికి ఉపయోగపడుతుంది?

ఒక కమిషనర్ ఏదైనా నిర్ణయంపై ప్రశ్నలు లేవనెత్తితే, దాని వల్ల కొన్ని ఉపయోగాలు ఉండొచ్చు.

మొదటిది.. ఒక నిర్ణయంలో ఉన్న చట్టపరమైన సమస్యలు బయటపడవచ్చు.

రెండోది.. సాంకేతిక ప్రక్రియలో ఉన్న లోపాలు గుర్తించవచ్చు.

మూడోది.. ఓటర్లపై నిర్ణయం ప్రభావాన్ని మరో కోణంలో పరిశీలించే అవకాశం ఉంటుంది.

నాలుగోది.. భవిష్యత్తులో అదే సమస్య పునరావృతం కాకుండా సంస్థ తన విధానాలను మెరుగుపరుచుకునే అవకాశం ఉంటుంది.

ఇది ప్రత్యేకంగా ఓటర్ల జాబితాల విషయంలో కీలకం. ఎందుకంటే ఒక వ్యక్తి పేరు ఓటర్ల జాబితాలో ఉండటం లేదా లేకపోవడం నేరుగా అతని ఓటు హక్కుతో సంబంధం కలిగి ఉంటుంది.

కాబట్టి ప్రశ్నించడం తప్పు కాదు. ప్రశ్నకు సమాధానం లేకపోవడమే పెద్ద సమస్యగా మారే అవకాశం ఉంటుంది.

మరి భిన్నాభిప్రాయాలు ఎప్పుడు ఆందోళన కలిగిస్తాయి?

భిన్నాభిప్రాయం ఉండటం మాత్రమే సమస్య కాదు.

కానీ ఒక నిర్ణయం ఎలా తీసుకున్నారనే విషయంలో స్పష్టత లేకపోవడం, సంబంధిత పత్రాలు అందుబాటులో లేకపోవడం, చట్టపరమైన ఆధారం ప్రజలకు అర్థమయ్యేలా వివరించకపోవడం వంటి అంశాలు ప్రజల్లో సందేహాలకు దారితీయవచ్చు.

ప్రత్యేకంగా ఓటర్ల జాబితాలు, పేర్ల తొలగింపు, కొత్త ఓటర్ల నమోదు, డేటాబేస్ నిర్వహణ వంటి విషయాల్లో పారదర్శకత చాలా అవసరం.

ఇటీవల ఢిల్లీ SIRకు సంబంధించి ఓటర్లకు ఇచ్చిన కొన్ని “logical discrepancy” నోటీసులపై సుప్రీంకోర్టు కూడా ఎన్నికల సంఘం నుంచి వివరణ కోరింది. నోటీసుల జారీ విధానంపై కోర్టు ప్రశ్నలు లేవనెత్తినట్లు తాజా నివేదికలు పేర్కొంటున్నాయి.

ఇది అంతర్గత భిన్నాభిప్రాయాలపై తీర్పు కాదు. కానీ ఓటర్ల జాబితాల ప్రక్రియలో కారణాలు, విధానం, వ్యక్తిగత పరిశీలన, పౌరులకు స్పందించే అవకాశం వంటి అంశాలు ఎంత ముఖ్యమో మాత్రం చూపిస్తుంది.

“ఏకగ్రీవం” అంటే అన్ని ప్రశ్నలకు సమాధానం వచ్చేసినట్టేనా?

అలా కాదు.

ఒక నిర్ణయం చివరికి ఏకగ్రీవంగా ఆమోదం పొందవచ్చు. కానీ ఆ నిర్ణయానికి ముందు కమిషనర్ల మధ్య చర్చ జరిగి ఉండవచ్చు. అభ్యంతరాలు వచ్చి ఉండవచ్చు. మార్పులు చేసి ఉండవచ్చు.

అందుకే ఏకగ్రీవ తుది నిర్ణయం మరియు చర్చలో భిన్నాభిప్రాయం పరస్పర విరుద్ధమైన విషయాలు కావు.

ప్రశ్న మాత్రం ఇంకొకటి.

ఆ భిన్నాభిప్రాయాలు ఎలా పరిష్కరించబడ్డాయి?

అక్కడే పారదర్శకత ప్రాధాన్యం పెరుగుతుంది.

ఎన్నికల సంఘంపై ప్రజల విశ్వాసమే అసలు విషయం

ఎన్నికల సంఘం ఒక సాధారణ ప్రభుత్వ శాఖ కాదు. అది రాజ్యాంగ సంస్థ.

ఎన్నికల ఫలితాలను ప్రజలు అంగీకరించాలంటే ఎన్నికల ప్రక్రియపై విశ్వాసం ఉండాలి. ఆ విశ్వాసానికి కేవలం తుది ఫలితం సరిపోదు. ఓటర్ల జాబితా ఎలా తయారైంది? పేరు ఎందుకు తొలగించారు? పేరు ఎందుకు చేర్చారు? దరఖాస్తు ఎందుకు తిరస్కరించారు? అప్పీల్‌కు అవకాశం ఉందా? సాంకేతిక వ్యవస్థ ఎలా పనిచేస్తోంది? వంటి ప్రశ్నలకు స్పష్టమైన సమాధానాలు ఉండాలి.

ఇలాంటి ప్రశ్నలకు సమాధానాలు ఎంత స్పష్టంగా ఉంటే.. ఎన్నికల సంఘంపై ప్రజల నమ్మకం అంత బలపడే అవకాశం ఉంటుంది.

Fact Check: ఏది నిజం? ఏది ఇంకా వివాదంలో ఉంది?

నిజం: ఎన్నికల సంఘం బహుళ సభ్యుల సంస్థగా పనిచేయడానికి రాజ్యాంగంలోనే అవకాశం ఉంది.

నిజం: T.N. Seshan కేసులో సుప్రీంకోర్టు బహుళ సభ్యుల ఎన్నికల సంఘం వ్యవస్థను సమర్థించింది.

నిజం: సుఖ్‌బీర్ సింగ్ సంధు, వివేక్ జోషి కొన్ని అంశాలపై అభ్యంతరాలు వ్యక్తం చేసినట్లు పలు నివేదికలు వెలువడ్డాయి.

ECI వివరణ: వ్యక్తిగత అభిప్రాయాలు, వ్యాఖ్యలు కమిషన్ తుది నిర్ణయాలతో సమానం కావని, SIR సహా కీలక నిర్ణయాలు ఏకగ్రీవంగా తీసుకున్నామని ఎన్నికల సంఘం చెబుతోంది.

Form-6 విషయంలో: Form-6లో మార్పు చేయలేదని, SIRకు సంబంధించిన అదనపు Annexure-Dను ప్రత్యేకంగా తీసుకున్నామని ECI చెబుతోంది. ఇదే అంశంపై కమిషనర్ల నుంచి చట్టపరమైన అభ్యంతరాలు వచ్చినట్లు నివేదికలు పేర్కొంటున్నాయి.

చట్టపరమైన అంశం: 2023 చట్టంలోని Section 18 ప్రకారం సాధ్యమైనంతవరకు ఏకాభిప్రాయంతో నిర్ణయాలు తీసుకోవాలి; భిన్నాభిప్రాయం కొనసాగితే మెజారిటీ విధానం వర్తిస్తుంది.

అందువల్ల “ఎన్నికల సంఘం పూర్తిగా చీలిపోయింది” అని చెప్పడానికి ప్రస్తుతం ఉన్న సమాచారం సరిపోదు. అదే సమయంలో “ఎలాంటి భిన్నాభిప్రాయాలే లేవు” అని చెప్పడం కూడా నివేదికల్లో వచ్చిన అభ్యంతరాలను విస్మరించినట్టే అవుతుంది.

చివరికి ఏం అర్థం చేసుకోవాలి?

ఎన్నికల సంఘంలో భిన్నాభిప్రాయం రావడం ఒక్కటే ప్రజాస్వామ్యానికి ముప్పు అని చెప్పలేం. అదే సమయంలో ప్రతి భిన్నాభిప్రాయాన్ని ప్రజాస్వామ్యానికి రక్షణగా కూడా ముద్ర వేయలేం.

అసలు పరీక్ష భిన్నాభిప్రాయం ఉందా లేదా అనేది కాదు.. దాన్ని సంస్థ ఎలా నిర్వహించింది అనేదే.

చట్టబద్ధమైన చర్చ ఉండాలి.

అభ్యంతరాలను నమోదు చేసే అవకాశం ఉండాలి.

సాంకేతిక, చట్టపరమైన ప్రశ్నలకు సమాధానాలు ఉండాలి.

తుది నిర్ణయం ఏ విధంగా తీసుకున్నారో స్పష్టత ఉండాలి.

అవసరమైన చోట ప్రజలకు సమాచారం అందుబాటులో ఉండాలి.

అన్నింటికంటే ముఖ్యంగా.. ఓటరు హక్కు కేంద్రంగా ఉండాలి.

ఎన్నికల సంఘం విషయంలో ఏకాభిప్రాయం ఉండటం మంచిదే. కానీ ఏకాభిప్రాయం కోసం భిన్నాభిప్రాయాన్ని తొక్కిపెట్టడం కంటే.. భిన్నాభిప్రాయాన్ని చర్చించి, పరిశీలించి, చట్టబద్ధమైన నిర్ణయానికి రావడం సంస్థాగతంగా మరింత అర్థవంతమైన ప్రక్రియ.

అందుకే ప్రస్తుత వివాదాన్ని “ECలో చీలిక” అనే ఒక్క కోణంలో చూడటం కంటే.. “ఎన్నికల నిర్ణయాలు ఎంత పారదర్శకంగా, చట్టబద్ధంగా, బాధ్యతాయుతంగా తీసుకుంటున్నారు?” అనే ప్రశ్నతో చూడటం సముచితం.

ఎందుకంటే చివరికి ఎన్నికల వ్యవస్థకు బలం ఇచ్చేది కేవలం ఎన్నికల సంఘం అధికారాలు కాదు.

ఓటరు తన ఓటు భద్రంగా ఉందని నమ్మే స్థాయిలో ఉండే విశ్వాసమే అసలు బలం.