2026లో ఎల్‌నినో ప్రభావం భారత వాతావరణంపై కనిపిస్తోంది. ముఖ్యంగా నైరుతి రుతుపవనాల సమయంలో వర్షపాతం లోటు పెరగడం ఆందోళన కలిగిస్తోంది. ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణలోనూ సాధారణం కంటే తక్కువ వర్షాలు నమోదవుతున్నాయి. దీంతో వ్యవసాయం, సాగునీరు, తాగునీరు, రిజర్వాయర్ల నీటి నిల్వలపై ఒత్తిడి పెరిగే అవకాశం ఉంది. అయితే ఎల్‌నినో ఒక్కటే కరువుకు కారణమని చెప్పడం కంటే, వర్షపాతం లోటుతో పాటు ఇతర వాతావరణ పరిస్థితులను కూడా పరిగణనలోకి తీసుకోవాలి.
ఎల్‌నినో అంటే ఏమిటి?
ఎల్‌నినో అనేది పసిఫిక్ మహాసముద్రంలోని భూమధ్యరేఖ ప్రాంతంలో సముద్ర ఉపరితల ఉష్ణోగ్రతలు సాధారణం కంటే ఎక్కువగా మారే వాతావరణ పరిణామం. ఇది కేవలం పసిఫిక్ మహాసముద్రానికే పరిమితమయ్యే మార్పు కాదు. ప్రపంచంలోని అనేక ప్రాంతాల వాతావరణంపై దీని ప్రభావం ఉంటుంది.
భారతదేశానికి సంబంధించి చూస్తే ఎల్‌నినో సాధారణంగా నైరుతి రుతుపవనాల బలహీనతతో అనుసంధానమై ఉంటుంది. రుతుపవనాల గాలుల వ్యవస్థలో మార్పులు రావడం వల్ల కొన్ని ప్రాంతాల్లో వర్షపాతం తగ్గే అవకాశం ఉంటుంది.
అయితే ప్రతి ఎల్‌నినో ఏడాది కచ్చితంగా కరువు వస్తుంది అని చెప్పలేం. ఇండియన్ ఓషన్ డైపోల్ (IOD), Madden-Julian Oscillation (MJO), బంగాళాఖాతంలోని వాతావరణ వ్యవస్థలు, రుతుపవనాల అంతర్గత మార్పులు వంటి అనేక అంశాలు కూడా వర్షపాతాన్ని ప్రభావితం చేస్తాయి.
2026లో పరిస్థితి ఎందుకు ఆందోళన కలిగిస్తోంది?
భారత వాతావరణ శాఖ (IMD) 2026 ఏప్రిల్‌లో విడుదల చేసిన దీర్ఘకాలిక అంచనాలో దేశవ్యాప్తంగా జూన్–సెప్టెంబర్ నైరుతి రుతుపవనాల వర్షపాతం సాధారణం కంటే తక్కువగా ఉండే అవకాశం ఉందని పేర్కొంది. ఆ సమయంలో దేశ సీజనల్ వర్షపాతం దీర్ఘకాల సగటులో సుమారు 92 శాతం ఉండొచ్చని అంచనా వేసింది.
తర్వాత మే నెలలో విడుదల చేసిన అప్‌డేట్‌లోనూ దేశవ్యాప్తంగా సీజనల్ వర్షపాతం 90 శాతం LPA చుట్టూ ఉండొచ్చని, సెంట్రల్ మరియు సౌత్ పెనిన్సులర్ ఇండియాలో సాధారణం కంటే తక్కువ వర్షాలు పడే అవకాశం ఉందని IMD తెలిపింది.
ఇక జూన్ చివర్లో IMD నివేదికలో అప్పటికే ఎల్‌నినో పరిస్థితులు కొనసాగుతున్నాయని, రుతుపవనాల సమయంలో అవి మరింత బలపడే అవకాశం ఉందని పేర్కొంది.
అంటే ఈ ఏడాది వర్షాభావానికి ముందుగానే వాతావరణపరమైన హెచ్చరికలు కనిపించాయి.
ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో వర్షపాతం లోటు
ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో పరిస్థితి మరింత ఆందోళనకరంగా మారింది. సెప్టెంబర్ 19 నాటికి దేశవ్యాప్తంగా సీజనల్ వర్షపాతం 15 శాతం లోటులో ఉండగా, ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో వర్షపాతం లోటు సుమారు 43 శాతంగా నమోదైనట్లు తాజా నివేదికలు పేర్కొన్నాయి.
ఇంతకుముందు సెప్టెంబర్ 5 వరకు రాష్ట్రంలో 204.8 మిల్లీమీటర్ల వర్షపాతం మాత్రమే నమోదవగా, సాధారణ వర్షపాతం 378.6 మిల్లీమీటర్లుగా ఉండాల్సి ఉందని IMD గణాంకాలను ఉటంకిస్తూ నివేదికలు వెల్లడించాయి. అంటే అప్పటికి లోటు 46 శాతంగా ఉంది.
దీని ప్రభావం ఖరీఫ్ పంటలపై మాత్రమే కాకుండా రిజర్వాయర్ల నీటి నిల్వలు, తాగునీటి లభ్యతపైనా పడే అవకాశం ఉంది.
తెలంగాణలో పరిస్థితి ఎలా ఉంది?
తెలంగాణలో కూడా వర్షపాతం పరిస్థితి సీజన్‌లో క్రమంగా బలహీనపడింది.
సెప్టెంబర్ 9 నాటికి తెలంగాణలో జూన్ 1 నుంచి నమోదైన వర్షపాతం సాధారణం కంటే 23 శాతం తక్కువగా ఉందని నివేదికలు పేర్కొన్నాయి. అంతకుముందు ఆగస్టులో రాష్ట్రంలో సాధారణం కంటే 38 శాతం తక్కువ వర్షపాతం నమోదైంది.
తాజా సెప్టెంబర్ 22 నివేదిక ప్రకారం గత మూడు రోజుల వర్షాలతోనూ తెలంగాణలో సీజనల్ వర్షపాతం లోటు సుమారు 20 శాతం వద్దే ఉంది. అంటే ఒక్కసారిగా భారీ వర్షాలు పడినా, మొత్తం సీజన్‌లో ఏర్పడిన లోటును పూర్తిగా భర్తీ చేయడం అంత సులభం కాదని అర్థమవుతోంది.
ఇదే సమయంలో కొన్ని ప్రాంతాల్లో భారీ వర్షాలు పడే అవకాశం కూడా ఉంది. కాబట్టి “వర్షం పడదు” అనేది పరిస్థితికి సరైన వివరణ కాదు. “మొత్తం సీజన్‌లో వర్షపాతం లోటు ఉంది, వర్షాల పంపిణీ అసమానంగా ఉంది” అనేది మరింత ఖచ్చితమైన వివరణ.
భారీ వర్షం పడినా కరువు ఎందుకు రావచ్చు?
ఇది చాలా ముఖ్యమైన విషయం.
ఒక ప్రాంతంలో ఒక్కరోజు భారీ వర్షం పడటం వల్ల ఆ ప్రాంతానికి మొత్తం సీజన్‌లో అవసరమైన నీరు అందినట్టే కాదు. వర్షం ఎప్పుడు పడింది? ఎంతకాలం విరామం తర్వాత పడింది? నేలలో తేమ ఎంత ఉంది? రిజర్వాయర్లు ఎంత నిండాయి? పంటకు అవసరమైన సమయంలో వర్షం వచ్చిందా? వంటి అంశాలు కూడా కీలకం.
ఉదాహరణకు:
- విత్తనాలు వేసే సమయంలో వర్షం లేకపోతే సాగు ఆలస్యం కావచ్చు.
- పంట పెరుగుతున్న సమయంలో పొడిగిన dry spell వస్తే దిగుబడి తగ్గవచ్చు.
- ఒకేసారి భారీ వర్షం పడితే నీరు వేగంగా పారిపోవచ్చు.
- రిజర్వాయర్లకు చేరే నీటి పరిమాణం తక్కువగా ఉండవచ్చు.
- నేలలో తేమ తగ్గితే తదుపరి పంటపై కూడా ప్రభావం పడుతుంది.
అందుకే వర్షపాతం పరిమాణంతో పాటు వర్షాల పంపిణీ కూడా చాలా ముఖ్యం.
రైతులపై ప్రభావం ఎలా ఉంటుంది?
వర్షాభావ పరిస్థితుల ప్రభావం మొదటగా వ్యవసాయ రంగంలో కనిపిస్తుంది.
వర్షాధార వ్యవసాయం ఎక్కువగా ఉన్న ప్రాంతాల్లో వర్షం ఆలస్యం కావడం లేదా పొడిగిన విరామాలు రావడం వల్ల పంటల సాగు దెబ్బతినే అవకాశం ఉంది. ముఖ్యంగా వరి, పత్తి, మొక్కజొన్న వంటి పంటలకు నీటి లభ్యత కీలకం.
వర్షాలు తక్కువగా ఉంటే రైతులు అదనంగా బోర్లు, మోటార్లపై ఆధారపడాల్సి రావచ్చు. దీంతో సాగు ఖర్చులు పెరగవచ్చు.
పంట దిగుబడి తగ్గితే రైతుల ఆదాయంపై ప్రభావం పడుతుంది. అదే సమయంలో మార్కెట్‌లో కొన్ని వ్యవసాయ ఉత్పత్తుల సరఫరా తగ్గితే ధరల్లో మార్పులు వచ్చే అవకాశం కూడా ఉంటుంది.
అయితే ఇవన్నీ సంభావ్య ప్రభావాలు మాత్రమే. ప్రతి పంట, ప్రతి జిల్లా, ప్రతి రైతుపై ప్రభావం ఒకేలా ఉండదు.
తాగునీటికి కూడా సమస్యలు వస్తాయా?
వర్షపాతం లోటు ఎక్కువ కాలం కొనసాగితే తాగునీటి వనరులపై కూడా ఒత్తిడి పెరగవచ్చు.
చెరువులు, చిన్న నీటి వనరులు, భూగర్భ జలాలు, రిజర్వాయర్ల నీటి నిల్వలు వర్షపాతంపై ఆధారపడతాయి. వరుసగా వర్షాలు తక్కువగా ఉంటే వీటి రీచార్జ్ తగ్గుతుంది.
అందుకే వర్షాభావ పరిస్థితుల్లో వ్యవసాయానికి మాత్రమే కాకుండా పట్టణాలు, గ్రామాల్లో తాగునీటి నిర్వహణకు కూడా ముందస్తు ప్రణాళిక అవసరం.
రిజర్వాయర్ల పరిస్థితి ఎందుకు కీలకం?
తెలుగు రాష్ట్రాల్లో సాగునీటి ప్రాజెక్టులు, రిజర్వాయర్లు వ్యవసాయానికి కీలకమైనవి. కానీ రిజర్వాయర్లలో నీరు ఉండటం అనేది కేవలం ప్రస్తుత వర్షపాతంపైనే ఆధారపడదు.
ఎగువ ప్రాంతాల్లో పడే వర్షాలు, నదుల ప్రవాహాలు, ప్రాజెక్టుల క్యాచ్‌మెంట్ ప్రాంతాల్లో వర్షపాతం, గత సీజన్‌లో ఉన్న నిల్వలు వంటి అంశాలు కూడా ప్రభావితం చేస్తాయి.
కాబట్టి వర్షపాతం లోటు + తక్కువ రిజర్వాయర్ నిల్వలు + తక్కువ భూగర్భ జలాల రీచార్జ్ కలిస్తే నీటి ఒత్తిడి మరింత పెరిగే అవకాశం ఉంటుంది.
ఎల్‌నినోతో పాటు మరే కారణాలు ఉన్నాయి?
ఎల్‌నినో ముఖ్యమైన కారణాల్లో ఒకటి కావచ్చు. కానీ తెలుగు రాష్ట్రాల్లో వర్షాభావాన్ని మొత్తం దానికే ఆపాదించడం సరైంది కాదు.
వర్షపాతంపై ప్రభావం చూపే ప్రధాన అంశాల్లో:
- ఎల్‌నినో పరిస్థితులు
- ఇండియన్ ఓషన్ డైపోల్ పరిస్థితులు
- MJO వంటి స్వల్పకాలిక వాతావరణ పరిణామాలు
- బంగాళాఖాతంలోని అల్పపీడనాలు, డిప్రెషన్లు
- రుతుపవనాల విరామ దశలు
- వర్షాల ప్రాంతీయ, కాలానుగుణ పంపిణీ
- వాతావరణ మార్పుల కారణంగా పెరుగుతున్న వాతావరణ అస్థిరత
వంటి అంశాలు ఉన్నాయి.
ఇందుకే ఒకే కారణంతో మొత్తం సీజన్‌ను వివరించడం కంటే, ఈ అన్ని అంశాలను కలిపి చూడాల్సి ఉంటుంది.
మరి కరువు ఖాయమా?
ప్రస్తుతం “రెండు తెలుగు రాష్ట్రాల్లో కరువు ఖాయం” అని తేల్చి చెప్పడం సరైనది కాదు.
కానీ వర్షపాతం లోటు, కొన్ని ప్రాంతాల్లో దీర్ఘకాలిక dry spells, వ్యవసాయంపై పెరుగుతున్న ఒత్తిడి, నీటి వనరులపై ప్రభావం వంటి అంశాలు కరువు పరిస్థితులకు దారితీసే ప్రమాదాన్ని పెంచుతున్నాయి.
ముఖ్యంగా ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో ప్రస్తుత సీజనల్ లోటు ఎక్కువగా ఉండటం, తెలంగాణలోనూ సీజనల్ లోటు కొనసాగడం ఆందోళన కలిగించే అంశాలే.
అయితే రుతుపవనాల చివరి దశలో వచ్చే వర్షాలు కొన్ని ప్రాంతాల్లో లోటును తగ్గించవచ్చు. ప్రస్తుతం కూడా ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని కొన్ని ప్రాంతాలకు భారీ వర్షాల హెచ్చరికలు ఉన్నాయి. కాబట్టి వర్షాభావం ఉందని చెప్పడం ఒక విషయం, పూర్తి స్థాయి కరువు ఏర్పడిందని ప్రకటించడం మరో విషయం.
ఇక ముందేం చేయాలి?
వర్షపాతం లోటు కొనసాగుతున్న సమయంలో ప్రభుత్వాలు, రైతులు కొన్ని ముందస్తు చర్యలపై దృష్టి పెట్టడం అవసరం.
- నీటి వినియోగంలో పొదుపు పాటించడం
- తక్కువ నీటితో పండే పంటలను ప్రోత్సహించడం
- వర్షపు నీటిని నిల్వ చేసే చర్యలను పెంచడం
- చెరువులు, చిన్న నీటి వనరుల సంరక్షణ
- భూగర్భ జలాల రీచార్జ్‌పై దృష్టి పెట్టడం
- రైతులకు వాతావరణ ఆధారిత వ్యవసాయ సలహాలు అందించడం
- పంటల కోసం contingency plans సిద్ధం చేయడం
- తాగునీటి సరఫరాకు ముందస్తు ప్రణాళిక రూపొందించడం
వంటి చర్యలు ఉపయోగపడవచ్చు.
ముగింపు
2026 నైరుతి రుతుపవనాల సీజన్ తెలుగు రాష్ట్రాలకు సవాలుగా మారింది. ఎల్‌నినో పరిస్థితులు రుతుపవనాలపై ప్రతికూల ప్రభావం చూపే అవకాశం ఉన్న సమయంలోనే వర్షపాతం లోటు కూడా కనిపిస్తోంది.
ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో సెప్టెంబర్ మధ్య నాటికి గణనీయమైన వర్షపాతం లోటు నమోదవగా, తెలంగాణలోనూ సీజనల్ లోటు కొనసాగుతోంది.
అయితే ఒక్క ఎల్‌నినోను చూపించి “కరువు ఖాయం” అని చెప్పడం కంటే, వర్షపాతం లోటు ఎంతకాలం కొనసాగుతుంది? రాబోయే వర్షాలు ఎంతవరకు లోటును భర్తీ చేస్తాయి? రిజర్వాయర్లలో నీటి నిల్వలు ఎలా ఉంటాయి? రబీ సీజన్‌లో నేల తేమ పరిస్థితి ఎలా ఉంటుంది? అనే అంశాలను పరిశీలించడం ముఖ్యం.
అందుకే ప్రస్తుతం తెలుగు రాష్ట్రాల్లో పరిస్థితిని “కరువు ముప్పు పెరుగుతున్న వర్షాభావ పరిస్థితి”గా చూడాల్సి ఉంది.